La perspectiva de género en el tratamiento de drogodependencias según el contexto socioeconómico. Programa de Incorporación Personalizado
A perspectiva de xénero no tratamento de drogodependencias segundo o contexto socioeconómico. Programa de Incorporación Personalizado
Elisabet Almeda Samaranch3, Anna Maria Morero Beltrá4
1 Traballadora Social. Doutoranda en Estudos de Xénero: Culturas, Sociedades e Políticas do Departamento de Socioloxía.
2 Psicólogo. Xefe de estudos do Máster de Drogodependencias do Departamento de Psicología.
3 Catedrática e coordinadora do Doutorado en Estudos de Xénero: Culturas, Sociedades e Políticas do Departamento de Socioloxía.
4 Profesora do Departamento de Socioloxía.
1234 Universitat de Barcelona. España.
*Correspondencia: 1belaugra@gmail.com 2ernesto.sierra@formadrog.net
Cómo citar: Augusto Graña, Belén; Sierra Terrádez, Ernesto; Almeda Samaranch, Elisabet; Morero Beltrá, Anna Maria;; (2025) “La perspectiva de género en el tratamiento de drogodependencias según el contexto socioeconómico. Programa de Incorporación Personalizado.”. Revista Trabajo Social y Salud 101, 381-403.
Resumen: Desde 2004, el Programa de Incorporación Personalizado (PIP) apuesta por intervenciones flexibles y por estar centradas en las motivaciones de la persona usuaria. Las drogodependencias evolucionan con los cambios de valores sociales, lo que exige recursos especializados en permanente actualización. La perspectiva de género resulta imprescindible para analizar el impacto de las crisis en este ámbito. Sin embargo, el análisis cuantitativo-cualitativo de las variables del PIP evidencia su ausencia total. Esto se traduce en un abandono institucional de las necesidades específicas de las mujeres usuarias. La comparación de perfiles antes y después de la crisis de 2008 confirma tendencias vigentes durante la pandemia de COVID-19 y revela la obsolescencia de las herramientas de Trabajo Social en las Unidades Asistenciales. Urge, por tanto, un apoyo institucional que alivie a las trabajadoras sociales de la carga exclusiva de incorporar la perspectiva de género en el proceso socioterapéutico.
Palabras clave: Programa de Incorporación Personalizado, trabajo social, drogodependencias, perspectiva de género, innovación social.
Resumo: Dende 2004, o Programa de Incorporación Personalizado (PIP) aposta por intervencións flexibles e centradas nas motivacións da persoa usuaria. As drogodependencias mudan conxuntamente cós valores sociais, esixindo recursos especializados en permanente actualización. A perspectiva de xénero é imprescindible para analizar o impacto das crises neste eido. Porén, a análise cuantitativa-cualitativa das variables PIP evidencia a súa ausencia total. Isto tradúcese nun abandono institucional das necesidades específicas das mulleres usuarias. A comparación de perfís antes e despois da crise de 2008 confirma tendencias vixentes na pandemia de COVID-19 e revela a obsolescencia das ferramentas de Traballo Social nas Unidades Asistenciais. Urxe, pois, apoio institucional que alivie ás Traballadoras Sociais da carga exclusiva de incorporar a perspectiva de xénero no proceso socioterapéutico.
Palavras-chave: Programa de Incorporación Personalizado, traballo social, drogodependencias, perspectiva de xénero, innovación social
Abstract: Since 2004, the Personalized Integration Program (PIP) has championed flexible interventions and person-centered motivation. Drug dependence evolves alongside shifts in social values, requiring specialized resources in constant renewal. A gender perspective is indispensable for assessing the impact of crises in this field; yet a quantitative-qualitative review of PIP variables shows it is entirely absent, reflecting institutional neglect of women’s specific needs. Comparing profiles before and after the 2008 crisis confirms trends still visible during the COVID-19 pandemic and highlights the obsolescence of Social Work tools in treatment units. Urgent institutional support is therefore needed to free social workers from bearing sole responsibility for integrating a gender lens into the sociotherapeutic process.
Keywords: Personalized Incorporation Program, social work, drug addiction, gender perspective, social innovation

